Opiniestuk in Parool over Ik lees legaal

TOESTAAN DAT MENSEN DOWNLOADEN UIT ILLEGALE BRON GEEFT VERKEERD SIGNAAL

Een op de drie gelezen ebooks is een illegale kopie. Dat blijkt uit onderzoek van The Social Bookcompany. Of de actie Ik lees legaal zal aanslaan is echter nog afwachten. Downloaden uit illegale bron is immers niet strafbaar. Daarbij hebben we in dit land nu eenmaal een grote hekel aan braafheid.

Het is eenvoudiger om mensen ervan te weerhouden met iets te beginnen, dan om ze te bewegen met iets te stoppen. Daarom is de actie Ik lees legaal gericht op de mensen die nog niet al hun boeken van het internet plukken zonder toestemming van de rechthebbenden. Het idee is dat zij tijdens de boekenweek gaan laten weten aan elkaar en anderen, bijvoorbeeld via facebook en twitter, dat wat hen betreft een boek best iets mag kosten.

In onze van braafheidsangst doordrenkte profileringsmaatschappij vraagt zoiets echter de nodige moed. Ervoor uitkomen dat je bereid bent te betalen voor iets dat je ook gratis zou kunnen krijgen, wordt namelijk al snel gezien als moraliseren. Zo haastten bij de bekendmaking van de actie zelfs schrijvers zich te zeggen dat zij niet van het wijzende vingertje waren. Dat wil zeggen de mannen, Kluun bijvoorbeeld. De campagne heeft vanaf het begin de steun gehad van vrouwelijke auteurs, waaronder Susan Smit en Saskia Noort.

Misschien denkt u nu dat u het helemaal niet zo erg vindt om braaf over te komen. Dan heeft u waarschijnlijk gelijk. De meesten van ons hebben niet die behoefte om stoer te doen. We maken geen gebruik van drogredenen of overdrijvingen om anderen te overtuigen van ons gelijk en proberen verder te kijken dan de korte termijn en ons eigen belang. We schreeuwen alleen wat minder hard.

Helaas zullen mensen ook altijd geneigd zijn de mening die het luidst wordt verkondigd te gaan voelen als norm, en al hoeft dat dus niet meteen gevolgen te hebben voor hun gedrag, normen kunnen daardoor wel gaan verschuiven in een ongewenste richting. Daarom is het ook niet alleen maar goed als ongewenste praktijken worden gedoogd of niet eens strafbaar gesteld omdat een verbod niet te handhaven zou zijn.

Veel mensen verdedigen het downloaden van ebooks zonder toestemming van de rechthebbenden met het argument dat dit niet is verboden. Dat je tijdens het downloaden van een torrentsite automatisch ook uploadt, hetgeen wel strafbaar is, zeggen ze er meestal niet bij. De boodschap die daardoor blijft hangen is dat downloaden uit illegale bron mag, met als gevolg dat de verleiding en de druk van anderen om het te gaan doen groeit.

Toch ben ik niet somber. Iedereen die van Ik lees legaal gehoord heeft, zal begrijpen dat hoeveel mensen meedoen weinig zegt over de steun die er is voor het idee achter de campagne. Daarbij is er nu weer aandacht voor het onderwerp. Maar dat is allemaal niet het belangrijkste.

De jaren vijftig zijn voorbij, maar de jaren zestig ook. En in de media is het dus misschien niet altijd even duidelijk, maar stoer gedrag wordt steeds vaker een beetje kinderachtig gevonden. Niemand verwacht nog dat we iets doen, alleen maar omdat het zo hoort. Als we ons nu sociaal gedragen, is dat uit overtuiging.

Daardoor wordt steeds duidelijker hoe sociaal we zijn. De mensen die links afslaan zonder richting aan te geven, zeggen immers wel sorry als ze tegen iemand aan lopen. En al zijn er mensen die alles downloaden wat los en vast zit, de meerderheid vindt het nog steeds normaal om te betalen voor zijn boeken. We zijn gewoon een braaf volkje.

Een (mede door de redactie) ingekorte versie van dit artikel stond in het Parool van 8 maart 2014

Snapshot_20140308_1